Мақала цифрлық экономика жағдайында цифрлық контент пен деректерді зияткерлік меншік объектілері ретінде қорғаудың халықаралық-құқықтық тетіктерін талдауға арналған. Тақырыптың өзектілігі цифрлық ортаның зияткерлік қызмет нәтижелерін жасау, көшіру, тарату және коммерцияландыру тәсілдерін түбегейлі өзгертуімен түсіндіріледі. Егер дәстүрлі авторлық құқық тарихи тұрғыдан материалдық тасымалдағыштар мен туындыларды жаңғыртудың салыстырмалы түрде шектеулі тәсілдері төңірегінде қалыптасқан болса, қазіргі цифрлық айналым контенттің лезде трансшекаралық таралуымен, деректер массивтерін автоматтандырылған өңдеумен, платформалық экономиканың, бұлтты сервистер мен жасанды интеллект жүйелерінің дамуымен сипатталады. Бұл мынадай сұрақ туындатады: қолданыстағы халықаралық шарттар цифрлық контент пен деректерді тиімді қорғауды қаншалықты қамтамасыз ете алады және мұндай қорғаудың шекарасы қай жерде өтеді?
Зерттеудің мақсаты цифрлық контент пен деректерді қорғаудың халықаралық-құқықтық негіздерін анықтау, сондай-ақ олардың қазіргі технологиялық шындықтарға сәйкестігін бағалау болып табылады. Мақалада формальды-заңдық, салыстырмалы-құқықтық және жүйелік әдістер қолданылды. Зерттеудің нормативтік негізін Берн конвенциясы, ТРИПС келісімі, ДЗМҰ-ның Авторлық құқық туралы шарты, түпнұсқалық емес деректер базаларын қорғауға қатысты ДЗМҰ актілері, сондай-ақ деректер базаларын құқықтық қорғау туралы Еуропалық Одақтың 96/9/EC директивасы құрады. Қосымша түрде ДЗМҰ мен ДСҰ материалдары, сондай-ақ деректерді, зерттеу деректерін және big data-ны құқықтық қорғауға арналған ғылыми жарияланымдар талданды.
Халықаралық құқық автордың шығармашылық нәтижесін білдіретін дәрежеде цифрлық контентті жеткілікті түрде тұрақты қорғайтыны анықталды: бұл әдеби, аудиовизуалды, музыкалық, бағдарламалық және өзге де цифрлық туындыларға қатысты. Деректердің өзіне келетін болсақ, жағдай әлдеқайда күрделірек: халықаралық шарттар, әдетте, фактілер мен деректердің өзін қорғамайды, бірақ оларды деректер базасы құрамында шығармашылық тұрғыдан іріктеуіне немесе орналастыруына қорғау беруге жол береді. Нәтижесінде дуалистік модель қалыптасады: ақпараттың өзі емес, оны шығармашылық ұйымдастыру нысаны қорғалады. Түпнұсқалық емес деректер базалары үшін әмбебап халықаралық режим жасалмаған, бұл құқықтық қорғаудың фрагментациясына және өңірлік әрі шарттық тетіктердің рөлінің күшеюіне алып келеді.
Мақалада цифрлық контентті халықаралық-құқықтық қорғау қазірдің өзінде дамыған шарттық негізге ие екендігі, ал деректерді қорғау ішінара аяқталмаған күйде қалып, авторлық құқық, деректер базасына арнайы құқықтар, шарттық талаптар, құпиялылық режимдері және ұлттық реттеу элементтерінен тұратын аралас режимге сүйенетіні туралы қорытынды жасалды. Болашақта халықаралық қорғаудың дамуы құқықтық жүйелердің құқық иеленушілердің мүдделерін, ғылыми алмасу еркіндігін, ақпаратқа қолжетімділікті және цифрлық платформаларды реттеуді үйлестіре алу қабілетіне тәуелді болады.